Labels

LightBlog

Tuesday, 10 February 2015

SAM ANG ṬHE ZAI I REL TA SI MAW

( A Love Story From Thenzawl)
Pic: Meme Songate


Ziektu: H.Zate, Hmar Rûn.
- www.hzate.in

Kum tam ka hmu tak naw a ni leiin Thenzawl pan chun ka fe a, motor-ah ka chuonga, vangnei thlak takin Aizawl – Seling Road kan hraw hlau el. Nunhlui ka sui kir theina ding ani ti’n ka lawm ang reng khawp el. Seling tlung tawm
a Thlawi kawi kan hei tlung chu ka ruolhai le Sumo-a chuong puma ‘water pistol’ a kan inkapa motor inrui khawm hre hman lek lo a kan hlimlai hai, tlan hmasak tuma kan Sumo hire sawm vel zezawta kan hei in hnawtthlur lai dam ka hrietsuok a. Ka nu’n ami hang inthla laia chawl hma pova ka hmang ding cheng 50 ami pek hai dam ka hriet suoka. Tlungvel kan hei tlung nawka kan sikul naupang NCC Camp-a kan fe a, hotela kan chawla bu indai naw rak khawpa kan fak lai dam, Hotel nghaktu nunghak hmelṭha em em kan en nasatzie hai, kan sir-pa a hung luta “Good afternoon sir” a lo ti a, kan sir-pa’n “Eh…Mawite, dam maw, nangma ni maw” a ti a, a hmelṭhatna theinghil ṭhaka kan senior a ni leia kan inza thar tak ziet dam ka ngaituo suok  a. Lunghlui in ta hnung a kei tho ngei el. Kan tlan peia, Baktawng kan tlunga, mawt kan inchawka. Kan sikul kai laia mawt sawmhni man kan inchawka, a tlawm ding kan sawna, Rambo polythene sip raka an mi pek, thaw ngaina kan hriet naw luota motora fak kan in-el lai dam ka hrietsuoka, lung chu an leng ve chem chem khawp el.
Kan tlan peia, ka chîn laia kan tlan pêl zing zing hlak ani leiin ka chinlai hai khan an mi hung nuisan ni takin ka hriet a. Ka hmangai Ṭha Ainawn le kan intawngdan hai ka ngaituo suoka lung an leng khawp el, try tum si, ngam silo a ka umlai le ka try ni hai ka ngaituo suoka, ani ngei, a lo inhawi ve em a nih. Iengtin am an ta kha a lo ni kha, ka hei try dan khah! Eeee! Ka hriet nawk si, May thla ani a, kan sikula Bharat scouts and guides chu Vantawng a fe kan tum a. Ka ruolhai chu an phusa mur mur ta a, kan sirpa khawmin a huisil (mhistle) a mut ri chur chur el ta. Chulai chun kei, val a pova ṭuon ṭha naw tawpkhawk ‘Bawng mei ang’ a mi hnung hnawt zing zing hlak chu ka room Hmar Cabin ti a ka phuok a chun nghaktu nei naw ni awm taka muong le infan cher chawrin kan siem mek a. Ka zakuo ka hak a, ka kekawr, ka pheikawk ka bun vawng tah. Ka khawngkhi ‘scout kawngkhi’ ngei el chu a um na ka hriet ta der nawh. Chu lai tak chun, Shiwalik House tuola inthawk chun ka duotlai, awh sawri, a la ni naw deu, ka enchimlo parte chun ami hung ko a, “Zate … inhmaw rawh, kan inzo vawng tah, nang chau kan nghak ta che” a hung ti chu kan vir dawk hmel ka hriet nawh.
Kan sikul hi Co-educatinal Residential School ani leiin Nuhmei le Pasal kan kai kawp vawng a. House pali a inṭhe in, Arawali, Nilgiri, Shiwalik le Udaigiri House kan um a. ANSU tia ko ani hlak. Kei chu Arawali House ni’n ka Ṭha Ainawn chu Nilgiri House ani thung. Hi kan sikul ka ti hi ieng dang nilovin sakhming an hril Thiemna runpui JNV Thenzawl ngei a nih.
Khel muol ka ka hei tlung chie chu kan sirpa chun ‘kha’ ti le, chemte mi pek an ruol a. Chemte ka lakzo chun kan commander ṭhuoi dingin thu ka hei pek a. Chun kan suok ṭan ta a. Mizoram Tuikhawthla (water-fall) insangtak Vangtawng en ding le inchuk chieng dinga fe kan ni a, kan Banner a chun ‘THE BHARAT SCOUT & GUIDES EXPEDITION AND ADVENTURE FOR VANTAWNG’ ti chu mawi takin an târ kuou a, kan fepei a, banner chu hma tieng an chawi a.
Kei chu ka enchimlo biethu di kan hlan ngam si lo kawl a chun inhawi ti tak si, lungmuong lo takin ka um a. A pangti le ka kut inthen an hrutfuk châng chun ka ṭim uoi uoi hlak. Hun sawttak anthawka ka lo ‘Arasi’ ruok hieu an ta leiin vawisun na na na chuh, “Thi le thi, dam le dam, pasal iem ie’’, ti’n ka hmangaina chu inhlan ve ngei ka tum ta a. Lamliena kan fe pei a, a thuomhnaw ka chawipek a, ka far hai thuomhnaw nisien ka chawi naw ding vei le ti’n ka ngaituo neu neu a. Chuonglaitak chun Ṭha Ainawn chu a hung ṭawngsuok a, “Zate, ngaihzawng i nei tawh em?” a hung ti chu ka lung an phu zuk a. “Aw nei e, nang hi annawm” hei ti el ka nap a, sienkhawm ka ngam nawh. “Ngaihzawn chu ka nei tawh a, mahse, luck loh a leiah ngaihzawng chu ka la nei lo” (va ngaizawng chu ka nei ta a, anachu ka lucknaw em a,in ngaizawng pui chu ka la nei nawh). Ka ti pek ngam ṭawk a. “An’leh, ieng thaw i lo ngaizawng chu inngaizawng pui el naw a” a hung ti a. ‘E e ih ih… ka hril ngam naw a” ka ti pek a, “Iem i hril ngam naw i pa naw taluo, am i ching lem hril la, a pawina a um a, a lo dit che le lâp, a dit naw che le ngai-aw, chatna um lo a, pasal i ni naw a ni?” a mi ti a. “Pasal ni’n la khawm…” ka ti lai tak chun kan sir-pa lel lawl kui kha ami hung ko kher chu tie. Khang lai tak khan chu hei dawithluk tawp ka nuom el a ni!….
Sawt ka la ti naw vei le, Mizoram Field lien tak ‘Thenzawl Field’ Sap tlangval Thanglien, khuo sarih lal Bengkhuai a rawi haiin an lo inṭhina kha a nih. Hi khel el a hin inremna ‘sa-ui an lo tanna’ – ‘VAIBIAK’ an ti chu a um bawk a nih. Chutaka sawtnawte kan chawl hnung chun kan fe nawk ta a, kan sirpa ka lung a suk sen zie chuh! Kan nu, ouh, ka enchimlo le kan intlawn kha ami lo hmu a kan intlawn thei ta nawna dingin kamera (camera) a min chawitir dai. A thaw ka hei lak tak tak chu kan nu thlalak chu a suok tam kha, ka lung a sen ve bawk a. Junior hai ka pek dai a. Ka tha ainawn kuom tieng bawk chun ka kir nawk ta a. Ka ruolhai chu an hlim khawp el a, a kawp te te in an intlawn a. Junior pasal hai chun Senior nuhmei hai suk lungsen le suk buoi tumin an tha tawp an lo insuo ve bawk a. Kan hlim tlang bawk ning ati, sawl khawm kan hriet naw chu tie.
Ka ṭha ainawn le hin klas-met (class-mates) kan ni a. Class a khawm a rukin ka thlir zing hlak. Ka ruolhai po po chun an mi hrietchieng leiin an mi sukbuoi ngai nawh. Ana chu ka ruolpa Vula chunga hin ka lawm tho de a chu ka lung a sen ve met hlak. A san chu ami tettuo zie a,inzak deu deu hin ami siem ngun taluo a. Vawikhat chu kan class varanda a kan ngir lai chun ka ṭha ainawn chu a hung a, Vula’n a hmu char chun an ring thei ang tawpin ami hung ko a. Ami hei khik hmu chu, a tu tu khawm kan sen tawn tawn el. Chu taka ami hei nuisan tak tak chu, “RUOLṬHA CHU NI NAW SIEN THALFANG CHAR”
Chulaizing chun hmangai luot leia, a hringna khawm inro lo a a hmangai Zawlpal râl dinga fe, thlafam chang nawk si, Hmangai Tuolvung Tlan chu kan tlung a. Sawt naw te kan hei ena, ai nawn le kut insui riela kan hei en chu an hawi ve pap pap kawp el, a iengtik kara kan kut kha lo insui hman mani khawm ka hriet nawh. Law of Attraction! Chu lai hmuna chun sunhlu a tam leiin kan lo nghal a, Vula chu a khêk inring pawlah a thang rek a. Hieng ang a inhril ngam chi si lo, hril nuom si a um lai hi khawvel a nun inhawi lai tak chu ani awm ie.
Aw, a la sawt naw vei leh! Vantawng lam pet chu kan lo tlung nawk der ta, kan Madam chun lam sir a Vantawng thlalak le a chanchin tlangpui intar chu a min ziek tla tir a. Kan ziek zo chun km li fe kan la hmabak leiin kan fe nawk ta a. Ainawn chu ka kuom tieng ka ko a, pang intawk riel chun kan intlawn a. Kan ni tum hai le thil chi hran hran ka hril a,ka ruolpa Vula khawm a bang bik nawh, a di a kuo a inhawi a ti ie! A birth day ka sawn a. Vantawng thlirna chu kan tlung ta a, a hnuoia fe a, tui inhlieu le adventure thaw dingin kan insiem a. Chemte ka pai a, ka kawngkhi ah hrui ka khai sa bawk a, an ṭen em leiin pasal hai chun kan kawng hrui chun kan in tlawnpui hai kawnga hruia seng ka tlungzawm a. Ka enchimlo le kan hei in tlungzawm chu kan za ur ur a. Iengtin tak am ka um ti khawm ka hriet chieng ta naw, kan fepei a, a ke a invawtin a hung dawk a. Chu taka a hei khek chu ka nakawr a ping vang, ka pawttlak pek inrang ie! Ana chu a ṭit leia pawttla pek vat ka ni nawh. Ka kuthmawr khawma ka tawk phal mang naw invawtin a hung dawk kha ka thik em leia pawtthla inrang chau ka nih. A chal am a pui ani ding aw! Ka ti a, tho khawm a chal ani chun ka thik vawng. Mise in an se khawm hin a sêtu mise kha ka thîk el hlak.
Vantawng suor chu kan tlung ta a. A lo insang khawp el. Sawtnawte mani kan hraw ka ti a chu darker khat le a chanve kan lo hraw ani chutie! A thlirna a inthawk khan Ft 750 a insang ani a, a thlirna a inthawk a lungpui chite rek reka inlang hai khawm kha In lien tawk tak ruol vawng an lo ni a. Ainawn le a ruolhai chu lungpui a chun an kai a, an khek chel chûl el a. Ainawn mit sir pum zing chun ka hei en a. A ruolhai lai chun a ṭha chungchuong bikin ka hriet hlak. A uniform, a iengkim chu a ruol hai nek chun an hme lem in , a ta ding hrima ṭhui ang el, an hme vawng el chu tie! A zakuo fuol a khup hlie naw tawk chara a mal vawng ṭha tak el hung inlang, a khup khawm hmu ding um ta lo khawpa a mal vawng ṭha tak inmum em em, bil tut elin a khup a hung hlie vawng hai le a singmit dumpawruoi, khu sieu el le a hnarngul mawizet el dam, a bieng changtieng a biengsum inkhur kak el le a being inno em em hai chun a ngaino beina a sukzuol em em el a nih. A nene bun al em em el, thei bufai ra a kung umna tieng a sat hlawi hlawk ang el mar ṭha em em hai chun kei chau naw khawm pasal kei ka ni in ti ve taphawt tha chu a suktho em em ringawt el a nih.
Chulaitak chun thli a hung hrang thuta a puonbil a hung hlima, kei a lo enzingtu chun a mal var senno chak el inno em em le in mum ṭha em em chu ka hmu hmai naw chieng hle. UPC Upa hai khawmin mi dawp hai sien ka ṭhang ngam! Thei chang sien khuonu hi thli in hrang tir nawk dinga ngen tak ka napa, anachu ka thaw ta em naw a. Chuonga lungsie le mitthla lo leka ka lo thlir lai chun ami lo en ve zing chu ni in, kan mit a hei intuok chu kan ṭek sawk in ka hriet. Sawtfe kan um hnung chun a thlirna tieng kan kir nawk ta a. Lam innal le antak ie! Tu remruot tak ni maw a remchang hrep. Ainawn ka pawm theina hun ṭha ani ve tlat. Ka pawm a, a changin ka puok a, ka sawl hle a chu inhawi ka ti tho, mak ve deu a nih.
Lam ṭha lai kan tlung a, ka ruolpa Vula chun, “Zate… i hril ta, vawisun i hril naw chun pa naw hle ning i tih, chun, vawisun i hril naw ani ngat chun zinga inthawk keiin ka try ding” ami ti pek a. Kei hlak chun, “Ka ngam naw ani hi tie” ka ti a, “Bufak khawpa hril ngei ngei ta rawh. “En rawh, Zate, i duotlai i enchimlo a parmawina a vul thei tawpa vul dinga i dit hih, a parzu i tlan ve hmain leng dang tawna parvulin thliek pek rawi an ti che” a hei ti chun ka bhar hui a. Chuong chun hril ngei ngei ta ding chun kan sieng sa a, bu kan fak zo a, fe kan hei tum nawk chun 4:30 pm a lo inri chie a. Khuo an thim ruoi ruoi ta a, kan sikul tieng pang kan kir nawk ta a. Ainawn chu intlawnpui ka tum nawk char char a, ka va hnawt phak a, “I sawl am?” ka hei ti chuh, “Aa..sawl love, ka kawla mi pakhat a um char char a, ka sawl khawm ka hriet nawh” a lo ti var a. “Thil hril nuom che ka nei a” ka hei ti dek dek a. “Aw hril talam” a lo ti a. “Ih……Ih…..’ ka ti a ka tawng an awk el ta a, ama chun “”Iem ih… ih chu, khang a um dingin iem i thil hril tum chu… ka theida zawng hril ding le i ang el a” a ti a, kei chun, “Ainawn, ka thil hril ding lei hin mi biek nuom naw na in hmang naw hram rawh aw…………… ngaizawng i nei ta? Ainawn, ih….a hmaa inthawk khan ka ih …. Ka lo ka lo star taluo che a.”
PART – II
Ainawn chun, “Lawm a um bak el a, ei ni hai dam i mi lo star chuh, nang ni JNV Thenzawl thu thiem inthang” ami lo ti zek a. An nui saka, chu taka chun, “Ainawn, .. ih… fiem ka thaw nawh. Ka lungril po po le ka ngaituona po po hin ka hmangai che ni takin ka hriet a nih. A ni ngei, i hmangaina chang ve ding hin ka tling lul naw ti chu ka kut ke par, fuke, chawnban ka hrietchieng tluk zet in ka hriet chieng. Sien khawm, ka lungril puthmang hi zepa ip bo zo ruol a ni ta si nawh” ka hei ti chun an nui saka. “Tu’n am an chuktir che?” ami ti a, “Tu inchuktir khawm ka ngai nawh, ka lungril inthuk taka nang ka hmangaina dai ta ngai naw ding hin tuihnar anga luongin ami hung hril lem a nih.” A to ṭawk ṭawk a, chutaka chun, val hi ka hei che nawk ta a. Iengtin am khang ang thu kha kan zawt suok thei ka hriet ta naw. “Ainawn, val dang iengin i tawna suong ding ro sum le hausakna ka nei naw, hi khawvela kan siengtir a’nthawka mi phatsan ngai reng reng nawtu ‘retheina’ le nang ka hmangaina chau naw chuh.” Kan to vang vang a, kan ruolhai an ri hau intung el lai chun kei ni pahni chu kan to ṭawk ṭawk a, a tawpa tawpa chun ka ṭawngsuok nawk ta a, “Iengtin am i mi dawn ding? Iengtin am ning a ta?” ka ti chun, “Inngaituona hun khawm mi pe ve phawt ta la” a ti a.(nuhmei thawdan, ami ditsa in) Thil dang ka hril nawk hma chun sawt ka la ti naw vei le kan sikul chu kan lo tlung nawk der el ta a, tawng khawp naw hle lang khawm ṭhezai rel a ṭul si maw! Kan hostel tieng pan dingin ka inṭhe ta a.
Hostel ka hei lut chu ka ruolhai chu an lo khek sup sup a, Vula a lo indur (natu tawng takin) a “Happy Bithday” dam an lo tivel a, ka rum (room) ‘Hmar Cabin’ ka luta, ka zieknaw puon le ziekfung ka laka, inngaituo pumin hi thu hi ka hei thai kawi ta a…..
To,Kumtluong runrempui dinga ka thlang,
Ainawn
I hringnun lamtluong tluongtaka i hraw lai ani beisei pumin kutsuilo chibai ka hung buk che.
Thlieklo tleitir parmawite, ahmasa’n lunginsiettaka hi ka thaikawi arke thai ṭiel khawm thluklo khawp tiel hi i mit in no tak khan mi lo tiems uok pek dingin ka hung ngen che.
Hi, i tadinga hi thu ziek ding hin ka tling naw zie le i tadingin mawina le hlutna hrim ka nei naw zie chu ka fuke le chawnbân, ka kut le kepar ka hriet chieng tlukzet in ka hriet chieng. Sienkhawm, i tadinga ka tlingzo nawna le ka mawizonawna po po le rairah rieng ka lungmawlna po po hin i laka hi thaikawi tlawmte hi ziek naw ding hin an mi khap zo naw chu ani tak an ta ie! Chun ka tadinga i tling tawk zie ka hril laia i tadinga ka tling naw zie hril sa ngai hi khawvel a ka thil theida tak le ka theinghil naw ding chu ani awm ie! An ki ngei, Ainawn, ka tading hin chu an hril sappui hmelṭha lalnu Thelma i iengzo in ka hriet a. I tawna hin chu an hril sakhmelṭha chung chuong Cleopetra khawma mawina hril ding nei ta bik naw nih.
Bawite, hi i mawina ka hril lei hin i mawina chu ka thil thlakhla le ka hril tum an ni naw a, ka hriltum chu, i laka ka lungril putzie hi ani lem. I laka ka lungril put hmang hi hrietthiem intak ka ti hlak, vawi tam nang hril lo ding che hin ka huoisenna le kan sum theina po po fawmkhawmin ka lo ṭhang hlak. Sienkhawm tû ruok hin chu zep ruol ani ta si nawh, muolpho le tlawm khawm dawn lovin i hma a ka hung inphawr muolpho tawp el a nih.
Ainawn, ka hmangai che a, hmangai zing bawk ka ti che, ka hmangaini hi hmangaina vek a dawnkir dingin ka phut ngam naw che a. Sienkhawm chu chu ka duthusam ani ve tlat si. Mi hnawl ding khawma ka ngen ngam bawk hek naw che, thuthlukna chu i ta a nih. Sienkhawm i thutlukna in ka hringnuna nghawng a nei ding zie chu ngaituo thiem ve el i tih. Hmangaina hnawl ni a rinum zie hre dingin i la rinum naw ani khawma pawm ani a lawm a um zie hre ding bek chun vangnei tang i tih. Ainawn, i thuthlukna ah ka nun hma khuo an nghat ani ti hre zing pumin thuthlukna chu siem raw aw..…
Chun zinga klas ah hun mi pe hram raw aw……mangṭha le.
I dawnna nghaktu,
Zate
tiin, ka hei thawn ve tawp el ta a.
Zingkar a hung ni a, kan sawl leia zingkar eksar chawl kan beisei vei le. Zing-kei (morning Tiger) , kan PET sir in a huisil (whistle) a hung mut vut vut ta rek. Ka ṭha Ainawn khawm sawl hril lo in a hung tho ve a, a dei ta bawka a hnar sen tawt tawt a hung tlan ve chu ka enhla ruolin mawi ka ti tawp thei nawh. P.E.T ( eksar) kan lak zo chun thingpui kan dawn a, kan thingpui dawnna a an mi hei fiem tak tak chu a tuor an tak ie. Hnar chu ei hmu lien nuom ie! Thingpui kan dawn zoa kan insila, kan insiem a, iengkhawm ka lungrila a um nawh, ka Ṭha Ainawn chau naw chuh, iengtinam mi dawn a ta? Iengtin am? Ka buoi tawp an tah.
Klas kan kai a, chawllawk ( break) ni kar ka nghakhla zie chu kan zirtirtu hai thuhril iengkhawm ka hriet nawh. Ka sirah an ṭhung zing bawk leh, ama thlir pumin ka hei ngaituo chu an hawi let ling chu tie! Chawllawk dar a hung inri chu ka hadam huoi el. Zani chanchin an hriet leiin ka ruolhai chu an suok vawng a, kan pahni chau hin kan um ta a, an ṭhungna a ka van thung ve a. “I dam am? Zani ta ei fena chu i sawl am?” ka ti a. A sawl ve tho thu in ami dawn a. Ka lekha a lo hmu le hmuna thu kan dawn chun, “Aw ka lo hmu ngei , thu i lo thiem khawp el” ami ti a. “Khang khan mi ti naw talam, ka hmangai che, i mi hmangai ve am?” ka hei ti a. “A a a, in ngaituona hun khawm mi la pe ve la, zinga tieng hril lem ka ti che” a ti a. “Iem inngaituo a ngai leh?” ka ti a. Ama chun, “I mi hmangai si chun nikhat chau khawm i mi nghak thei naw ding maw?” a ti a. Kei ruok chun, “Nghak thei e, nang ka changna ding ani phawt chun kum sang tam khawm nghak ka ti che” ka ti a. “Chuong ani si chun” a ti lai tak chun, “Ana… chu i hmangaina hre hman lovin vawizan kar hin ka thla in rauthla inchang sien, fam changin piellei thuoriet hnuoia ka sakruong hi samang zalin, lungsawl le um inhawi naw tak puma ka thlain pielral an lawi ding chu i phal bika?” ka hei ti chun, “I mi sukzak ie! Anleh, ka lungril hril lang che easy mi ti naw ti nih, ti raw?” a hung ti a. Kei chun “Ti phal lo e, lawm lem ka tih.” Chu zo char chun, “Zate, ka hmangai taluo che, ka pieng ve ti khawm hre loa i hringnun i hmang lai khan ka lo hmangai zing ta che annawm, ana chuh, nuhmei ka ni si, ka chetzie in kan langtir el a nih” a hung ti a. Cheiraw! Tlumte thlira ka lo thlir dawnna ka hei dawng chu ka halelui vang. 91 hnung a ka hmangai che ti ka dawng nawk vawikhatna a nih. Ka lawm taluo ka bing chuk chuk a, ama an zak si, kei ka lawm si, a hmur inno tak, vawk thautui dawn zo hlim ni awma mawia a hmur thlawr takel chu chim lotea hang fawp tak ka napa, ana chuh, kan sum hram a. A kuta ka chela ka kut a chel ve a, a kut chu ka khal niep niepa, ka hlimni tak ni ve ngei a tih. Chulaitak chun Vula a hung luta thil a suk bam vawng chu tie. Kawzawi naw thei taluo.
Chu ni a inthawk chun ka nuna hin saltang/suok ka ni ta rimgawt, a hma chun ka nuom danin ka um hlak, tu ruok hin chu kan chei dan, ka chang dan le thil iengkim chu ama ditzawng ani di’m, mawi a ti di’m? Iengtak hi’m ha lang nal tieng a ta? Ti ringawtin ka buoi ta, a hmachun, nuhmei a sie a tha ka hmu taphawt ‘va tawih de’ ti a fiem hlak ka ni a. Tu ruok hin chu , lo hrie ata a lung a sen ka ti tlat ta. Ama khawm a hliek ani naw, a nal sawt sawt a. “I nal de aw” ka ti ran el a nih.
Kei chun ka lungril le ka mit a ding chun simpul (simple) deu a a um khan mawi ka ti lem, anachu a mawi am, a mawi naw, nuhmeiin a kawppui kuoma inthawka a beisei, “I nal taluo, a mawi taluo, I ṭha thlawt, chibai, mangṭh” ti hai chu ka hril ve a ngai tlat. A iengkim, a sakruong kimtlang, hawiher, chetzie, nundan le piengphung tinreng a fuke, chawnban, a iengkim el hi ka ta ding chun a mawi vawng ringawt el a nih. Ka ruolhai kuoma chun, “Angel vuok thlak a hung thlakna tieng a chang a suk thlak a” ka ti pek hlak. Tu chun le zuo in lo chawi lien ni maw? Khuonu’n a chawilien ti di’n a mawi, a sakruong kimtlang mawina hai hin khuonu themthiemzie le architect tieng alo ropuizie a min hriettira, khuonu hi inpak a zai vawr naw thei ka ni ngai nawh. Klas ( class) a hin kan inhmu rana inhawi kan ti em em hlak. Zirtirtu hai thil hril iengkhawm ka hriet ngai nawh. Ainawn a mita ka ena, a chetzie le um dan ringawt khawm hin sui thangval lung a sukawi em em ringawt el a nih.
Nikhat chu ‘Deer Park’ a fe kan rawta. House master/ warden hai kan hni a, vangnei thlak takin an lo phal hlau a, kan insiem a. Gate kawlah kan innghak khawma, sawm kan ni a, ka ruolpa Vula khawm a hung ṭhang ve a, ama hi chu ka mei ang ela a mi zui ro ro hlak ani hrim a nih. Kan hei suok ṭan ta a, Gate-pass Card chu Gate-keeper ka inhmutira, mi sawm vel a kawp te te a kan hei inzui suok chu an hawi ve mam mam khawp el, khawm chu ka duotlai Biengsum kut chel pum nawk nghalin. Damte in kan lawna, khuo a lum vei leh, kan inchel rana kan innghawk ṭhak naw chu tie. Kan ruolhai hlak chun, a lum, nghawk a um an ti a, an in suk buoi vang vang, an ri siet dan chu, “Saha ruol theira tlan ang tho an nih.” Inhawi kan tiin kan hlim tlang bawk ni ngei a ta, kan tum ram kan tlung hmel kan hriet nawh. Kha sazuk huon kha ka fe ngun ta vei leh hi ni hin chu a mawi dan a dang tlat. Sazuk hai chu Sunhlu le Chana kan peka, ka Di chu kuo zing pumin ka pekpuia, kan inri chel chul el. Saha ra tlan chu nep te…. Thla dam kan inlâk a. Children park-a kan fe nawka, Gallery a dam kaiin khuo ka thlira. Summer House-ah kan fe a, chu taka inthawk chun Thenzawl khuo phek chu kan hei thlirta, a lo mawi dangdai khawp el. Ka kuoma Biengsum a um lei am ani, kha ni khan “Thenzawl Bowl” chu a mawi bik chu tie! An field hai, Bazar venga inthawka Vengthar panna lamhai dam chu a mawi khawp el. Thing dei hliep hnuoi inṭhungna rem tawktak el a um a, kut inchel riela inṭhungin biethu tin kan sep dun a. Kan ruolhai chun hun thawveng an mi pek ve deu mani an inbi hmang vawnga. Kan pahni chau chun kan inṭhung ta a, a kut ka lâka a mal chunga chun ka khal niep niep a, ka changtiengin a dara ka kuo a, “Ainawn, i lungril dik tak mi hril la ka nuom a nih. I mi hmangai tak tak am? A, play mai mai dinga i mi ti?” ka ti a. “Chuong ang thil chu min dawn naw rawh, ka nundan hin a hril chieng lem naw a” a ti a. Ama tieng ka hei ngha chun, a hmur inno tlawr lar el le mawi em em invam ham el chu ‘Fawp’ cho em em hin a lo daw a. “Ieng hi mie” tiin ka hei fawp ta a. Vawi khat ka fawp phawta, ka thuok a tawp vânga, ka hmur ka lak sawna, ka lum pup pup el a ti a. Chun, ka fawp nawka, ka lum pup pup a, kan thuok a sa phat el a. Ka lei le a lei kan bau sunga kan hei insuoltir vel chu, taksa le thisen a lum pup pup a, ka kut chun a ṭangnêm bu mawi em em, thei bufai ra sat phel phawk ang el a mar ṭha zet zawt chu a lo pur hman der ta a. A awmbu ka hei tawk chu, an ṭhei ul ul a, dit tawka ami hei dawn lêt chu a zei khawpel. Ka lu a hmuom tum ta ka sawna, ka ruolhai hriet naw kara pathlawi inchang el ka nap a, sienkhawm, ka hmangai em leiin a thienghlimna chu tawksiet ka phal nawh. Sawt tawk fang kan in kher hnung chun kan dit tawk ta a.
Kan in ṭhung ṭha char chu ka ruolpa Vula bawk chu chimbuka inthawk a hung inchawm dawk nghal a, an mi lo enrûk zing chu a lo ni a, a hnunga chun kan ruol danghai an hung suok nawka. Kut an hung ben dar dar a. Vula chun ka thil hril kha a lo inchik rana, “Zate, i lum pup pup el maw” a ti a, kan in ena, inzak leiin kan innui tawp. Kan infawp lai thla an lo laka en nuom a um bek nawh. Ruolhai hmu naw kara pathlawi el ka lo tum dam kha lo thaw lang chu, ka tei, ka ngaituo ngam nawh. Innui dar dar le hlimtak pum chun Thiemna Runpui J.N.V bêl nawk ding chun kan kirnawk ta a. Zantieng ‘Assembly” 4:30 pm chu kan nang hman hram a. Night-Class kan kai nawka, class a khawm a kawla kan ṭhunga, a kawla kan ṭhung naw chun lekha ka tiem thei naw, ka ruolhai ka sukbuoi naw leh, ka hohlim puia, kan Zirtirtu hai khawmin mak an mi tih. A hma nekin ka fel pek ta bawk si.
PART – III
Kum chanve ekzam kan zo a, pre-board vawikhatna khawm kan zo nawk ta. Kan result a suok a, ka thaw ṭha naw hle. CBSE chun selection Test nei lovin Pre-board vawi hni kan nei el hlak a nih. Ka result chu 45% chau ani si, ka di chun, “Iem i chang, hienga inchukna a suksietna a i hmang nek chun inṭhe lem el ei tih” a ti. “Nang ka ṭhe nek chun, lekha hi chawl san lem el ka tih” ka ti ve thunga, harsa a ti ie. Chun, ṭha taka thaw a 1st beka pass thei dingin kan intiem ta a. 1st lak naw chun inṭhe dingin thu kan suktluk ta a. Pa ve rem rem khawp el, kan tadinga thil ṭha nisien khawm, kan inṭhena lem ding ani ti kan ngaituo phak nawh. Kan inṭhena san ding a lo ni lem si a. Ṭhang kan lak tak tak a, anachu tiem an tak khawp el. Krismas boruok vel leh, Krismas hmang dinga kan khuo tieng pan dinga ka fe tawma a mitthli far fap fapa ami hei ṭap khum chu val lungmawl tuor ding chun an tak ie! Kan khuo ka pan naw vang ani, ama hlak an khuo Thenzawl a a lo um si a. Kum dang a ang naw, urlawk zan khawm, Arzeu a hlimtak le sahawk thei tak ni hlak kha, lengi zun ngaiin ka kur tlat. Thenzawla fe nawk kar ka nghak hla khawp el. Ni thum Tuolbuol in Thenzawl ka tlunga, zana an ina ka hang lenga ami hei hmu thut chu an sum zo nawh, “Zate” a ti a, a dang a hril thei naw, a biengah hlim hmel le mittui an pawla, “Ka ngai taluo che a, ka lo nghak hla taluo che” a ti a. Kei hlak chun, “Cheu em che” ka hei ti pek nawk a. An nui an za si, ṭap vang vang in an nui a. Kan inlawm thiem naw ani deu tak. Zan dar kuo a hung inri chun ka ṭin ta a. Ka nu (ka guardian nu) a lo la menga, “An leh, ni dang i ang ta naw baka, i leng sawt ta baka” a mi lo ti a. Dawn lêt lovin khum ka pana, ka zala, ka in ta a.
Zing khuo a hung vara, dar kuo in bu ka faka. Bu kan fak zo chawm khat hnunga chun Ainawn le a ruolnu chu Bek ( Bag) lien tawk tak paiin an hung thla a. Kei khawm kan siem a, Bazar veng kan pan ta a, bazar venga inthawk Auto rickshaw cheng 70 in kan haiar (hire) a, km li chau ni sien khawm, a to hrep chu tie. Thiemna Runpui chu kan tlung nawk ta a. Ka ruolpa Vula a lo um nawk hman ta rek. Chuonga nuhmei pahni le pasal pakhat in auto haiar a an hung intlawn chu an mi lo thlir ṭhup el a, kan klas (10) le 12 hai chau ni inla khawm kan phalam rak. Gate kan lut a, hming kan ziek zo chun kan ruolhaiin an min eu dur dur kara chun kan tieng pan dingin kan in ṭhe ta a.
Zantieng chun kan lut ṭan ni chau nisienkhawm, zan klas chu a bo chung nawh. Persia Dan thlek ngai lo an hril ang el a nih. Dar sarih in bu kan faka, dar rietin klas kan ṭan a ka ṭha ainawn kuoma inṭhunga a kut chel pumin lekha ka tiema ka thla a muongin ka thiem hrat bikin ka hriet chu tie. Kan ruolhai khawm a kawpte te in an inṭhunga, lekha tiem anhawi ie. Mani hmakhuo dawn rana tiem ani bawk a. Dar kuo a hung inri a, thingpui dawn dinga kan ruolhai an hei tlan tak tak chu “Sakei sazuk hnawt” khawm ka suk hawi a. Ainawn chu ka kawla a um rana. Thingpui ka thlit peka, a dei bawka thingpui lum ṭha ver vawr hei dawn chu an hnik bikin ka hriet. Thingpui kan dawn zo chun Klas ah kan fe nawka. Dar sawm chen lekha kan tiem a, kan ṭin ta a. Pasal haiin ka di hai seng tuolzawl chen kan zun thla a, khawp naw takin kan inthla liem ta a.
Nitin el hin hun hmang dan hi a pangngai ran el a nih. Zankhat chu, kan prinsipal (principal) in chunga nuhmei le pasal inṭhung kawp chu a ngai thiem rak nawh. Ami sawn a lekha ka tiem thei naw, ka kut khieng tiengin them ding a zawng zinga. Pasal vawng kan inṭhung ta bawka kan hei hohlim a titi kan hei sep chu a ropui ie. Tu tu am an mawng kan hlim ka hriet seng ta naw, pasal umkhawmin an hril ding chu ngaituo thiem ve el i tih. Chu pha chun mawng hliem ka ti umzie khawm ……inhawi ve tak a nih. Kan ri a lo sie chu ni ding an’a, prinsipal a hungluta, a lung a sen ie! Anachu ama thawsuol ani tlat. Chu zana inthawk chu ami sawn ṭhe ta ngai nawh. Mani ngaivarungthawn hai kuoma inṭhung lova lekha tiem thei nawh. Valruolhai lekha intiem tir dan umsun chu an ngaizawng hai le inṭhungtir kha ani ve tlat.
Kan ekzam ni a hung tlung a, kan buoi map el. “BEST OF LUCK” ti chu a tam ie, lekha tiem malamin kan sikulin hnung tieng kan lenga. Ka Ṭha-Ainawn chu a thiem le thiem naw kan dawn a, a thiem ve tho thu in ami dawn a. Ka lungsawl khawm a zie a um met chu tie! Bang kawla kan ngir a, a hmur inno taka chun, “Ṭha takin” tina ni awm fahranin ka hei fawp a. In sim ngawi ngawiin ami lo dawnlet a. Anachu ekzam ding kan la ni leiin ka hmur ka laksawn ta a. Ekzam Hawl (O exam hall) kan lut a kan hei ekzam chu thiem par par tak ka nih. A endiktu dinghai ka lunginsieta an endikna in sawl taluo an ti ka ti a. Full-mark chung chu ka ziek nuom naw a chau ani. Kan ekzam sung chun ni hi a fe zung zung a. Kan ekzam zo ni ding a lo ni der ta, ekzam zo char a, ke hnung khawm chat lova sikul suoksan nghal ding kan ni leiin zingkar kan insiem vawng a, kan ekzam ta a, ekzam lungrila a lut nawh. Suok chakna in kan sipzo ani tak tah. Ekzam chu kan zo ta a. Result tieng chu iengpo khawm nisien, a ekzam chu kan hei zo phawt chu a na. Dar 1:30 pm ani a bu kan faka, kan fak khawp chun kan Klas po po a ruolin kan suok ta a. Naupanghai an ṭap nasa, naupang chunga kan suol naw chu ni chek ding ana, suol ni inlang chu naupang hai khan mi ngai naw ding an na.
Lampuia kan intlawn pei a, mi sawm ruk vel a ruola hei intlawn chu anhawi ve khawp el. Kan ruolhai Thenzawl khuo hai chu kan inthla malam pei a. Ka Tha-Ainawn khawm Thenzawl khuo ani ve leiin an ina kan inthla a. Thingpui kan dawna kan dawn zo chun, zana Ainawn hai ina inthlana siem dingin kan inṭhe tawl ta a. Kei khawm kan in ka hei tlung chu an lo lawm khawp el, “Zate, i lo haw tawh maw” an mi ti a. Hlim ve tak kan nih, ka nu bu sung ka hei fak chu inhnik ka ti taluo a ka lei ka lem naw chau a nih. Ka nu hi ka tak ni naw sienlakhawm, ka nu tak ang charin ami duota, Guardian e ti lo chun ka lungngaiin mi hnemtu tak a nih, gupshupa Hnemtu le Lenruolkhawvel hai an la um si naw a.
Zan a ni a, Ainawn hai in ka pana ka hei tlung chu a neitu a hung ti ni awm tak hin an min kieng vawng a. Cheng Sawmnga seng deng khawm in kan insukhlim ta a, mi sawm rukin sawmnga seng kan hei deng khawm chu a lo tam nuom khawp el. Kan hmang seng naw, ainawn a nu kan pek po khawm khaw ala tam. Chu zana kan hei in thlakhla tawl zie chu kan inngaizawng vawng man ta ka sawn vang chu tie.
“AW ditlai, vawizan chau hunin ami nghak,
Am takin ditlai chin lem um lo rengin,
Ṭanga pawmin mi chel tlat rawh,
AW khuo khawm mi varpui el la”
Part- IV
“AW ditlai, vawizan chau hunin ami nghak,
Am takin ditlai chin lem um lo rengin,
Ṭanga pawmin mi chel tlat rawh,
AW khuo khawm mi varpui el la”
ti a Lalrindiki Khiangte in a sak vawng vawng hai dam kha a nalna le a hlutna ka hrietsuok rawng rawng el chu tie! Fak ding kan fak zo chun Ainawn a nu khawmin a min kiengsan ta a, nu var ani bawka a naunu veng a tum hranpa nawh. “NU VARIN A NAU MANI INVENGDAN ANCHUKTIRA, NU INVET RUOKCHUN, A NAU AVENG HLAK” an ti tak a thaw a nih. Ainawn a nu a hei suok chu kan thuok huoi a, Ainawn chu ka pawt phei a. Varanda tieng ka fe a, Thenzawl khuo eng mawi em em el, Hmangaina leia Rul hiel lo ngaizawngtu, Chawngchil a lo ṭuonna le, sap le mizo an lo inremna le hmangai Tuolvung lo famna ni bawk chu a thlir an hawi em em el a nih. Ainawn kut chel pum chun “Ringum takin aw..”, ka ti a, ami dawn thei ta nawh. A mittui a far fap fap a, an hnit hlawp hlawp a, a tuor an tak ngei ie! Pasal khawm pasal ka tling naw vang a nih. A mittui chu ka hruk pek a, “Bawite, khuonu’n damte’n mi ṭhuoi a ta tawngni damte’n lan hersuok ngei a tih, chu huna chun nau ang ei lan lawm ding annawm”, ka ti a. Anachu umzie a um naw “Bawite, i mittui hi min hmutir ngai naw rawh, ka hratna a bo zo el hlak a nih”, ka hei ti chun an hruk hul sawk sawk a. A mita enzing pum chun a khâk changtieng ka dawma ka kûn hnai pei a, a hmura chun ka fawp nawk ta a. Bau sunga kan lei kan hei insuoltir chu pangti a tho uoi uoi el,“Damlai par chu hmang chul dun ei tih”, ti a Mami Varte in mawi em em a a sak kha ka hrietsuok a. A awmbu ka hei pura anthuok ul ula, chulai tak chun ka ruolpa a hunga ṭin a hun ta thu a hung hril chuh ka lung a awi naw ngei. Kan hei fe phei chu an mi lo eu dur dur el a, inzak luot hin hnar in arbawm a tiet vang chu tie.
Zingkar ani a, kan fe hun a ni ta a, kan ruolhai Thenzawl khuo po chun a mi hung inthla vawnga. In ngai hle in lang khawm, ngai mana inchel thei kan ni ta si naw, mani insunga kan sunghaiin tlumte thlirin an mi lo thlir zing si. Kan hei inthla chu mittui far naw hrim kan um naw, Ainawn lem chu a sen suok vawng, anachu kan fe a ngai tlat. Lampui tluonin ka ngaituo a, ka ngai em em a. Atawi zawngin aw, kan inbiek ran a, dittawk an tak thei khawp el. Kan result hungsuok a, 1st in kan pass ve ve a, anachu, a tira ka hril kan inṭhena lem ding ka lo ti kha a hung tlung ta si. Subject dang ka lâk a, kan sikula a um naw leiin hmundangah ka um ta si. Kum tam kan hei inhmu naw chu, khang ang lawwma in hmangai le ka tadinga inpezo kha… aw. A pawi ngei, a mak ana , a tak ni dingin ka phal naw, anachu its real..
Nikhat chu ka phone a hung in ri ral ral a, Ainawn ti a hung inziek a. Thuthawn tawi alo ni a, ka hei tiema, hlimna ding rawi ni maw ti a ka tiem chun, ṭhena biethu a lo si. Mak ka ti, na ka ti, ka ṭap naw thei nawh. Ka awi thei naw sienkhawm a tak ani si. Khang ang lawm khan ami hmangai ani si a, sam ang ṭhe zai a rel si maw! Hmangaina inhlana , Ringumna intiema, kumkhuoa dingin, “SIENKHAWM, SAMANG ṬHEZAI I REL SI MAW” tiin ka tap zawi zawi a.
Chulai tak chun kan motor chuongna chu a chat thut a, ka fe tumna ka hmangai Ainawn hai khuo chu kan lo tlung der ta a. Ka ngaituona invak vel lei chun ka mittui a lo thla hiel a. Ka hrûk sawk sawk a, ka ruolpa in a mi lo nghaka, kan in chibai zo char chun vawitienga ka nu naunu tadinga ka thil chawi chu naute pakhat hin a kut inno tak si hin a hung chel chat el a. Ka hei en chu naute nisienkhawm ka hriet hlak hmel a put tlat. Chulai tak chun, a puotu chu a hung inher a, kan mit a hei intuok chu karen i man ang hin kan ṭek sawk in ka hriet. Ainawn a lo ni zing a, lunghlui a thar nuom khawp el. I nau maw ti malam chun, ka thilchawi chu a nau puok chu ka pek a, a mit an thim a, thil tha naw chu tlung ngei niin ka hriet a. Ka ruolpa chu ka thuomhnaw hai lo chawi a ka nu hai ina lo sie el dingin ka hril a. Ainawn le chun an ina kan inzui lut ta a, a sangnu alo um a, “U Zate, i dam maw, kan inhmuhlohna pawh, kumtam a liam ta maw” ti malam chun ami chibai a, naute chu a laka a suokpui ta a. A sangnu a suok char chun Ainawn chun kawt kharin kan ṭhungna a chun hung inṭhung ve in thil umzie a mi hril ta a. A nu in a nuom le nuom naw thu khawm dawn lovin pasal an nei tir a, chun, kei ami hung ṭhe a. Nau an nei a, a pasalin nuhmei dang a nei san nawk si. Ka lunginsiet khawp el a, kum tam liemin invei ta sienkhawm hmangaina a la dai si nawh. A mittui a far hlawp hlawp a, anachu, ka ṭawngbau kha a la hriet zing ni maw, a mi hung en char chun a hruk nghal a. “U Zate, kei hmangai tlaknaw nuthlawi hi, tu in am mi hmangai ve tang an ta? Ka hmangai tak ka chan ta si”, a ṭawng thei ta nawh. ”Ainawn, ka la hmangai zing che an nawm, ka thuok tawp chen khawmin hmangai ran ka ti che. Anachu, iengdinga i pasal nei ding khawm mi hril lova hiengang harsatna hi i khat a tuor thleng am i ni a?”, ti a ka hei indawn chun a nu naw chu intum ding a hriet nawh.

Hei nei nawk el ka nuom a, anachu, ka thaw ta em nawh. Ka nuhmei ding chau chu nisien ka nei el ding ba, amiruokchu, ka nu hai mo, ka nau hai nu, ka tuhai pi, ka thla hai thlatu le ka hnam hai mo ding ani leiin chuong ding chun Thlawibuong chu ka hnawl ta lem a. Lal Edward nek chun ka sakhat met. Lungbna em ema ka hma a inhnit hlat hlat ka hmu chun ka tuorzo ngang ta naw a, ka kuo a, a rem lai lai ka fawp el ta a.

 [ Hi story hi kum 2012 a Sikhawvar Magazine a suok ta hnung a nih. ]

No comments:

Post a Comment