Labels

LightBlog

Thursday, 28 September 2017

BEIDAWNNA RUAM ATA BEIDAWNGTE ȚHIANAH

Ziaktu: H. Zate,  Hmar Run,

.. An han pawt a motor atang chuan kan thianpa, ka thenawm a awm chu an rawn pawt chhuak a, Ka en vung vung ringawt a, ka thianpa pui rauh chuanengnge I en reng a, man rawh. A rit ania.” Ati a,ka man a, ka tham ve ta nawk nawk a, thisen a chhuak hnem em em mai a a, a taksa ah pemlo lai chu a awm zeu zeuh ani, a buaithlak ngei mai. Ngam leh ngamlo chuan ka dawm ve a, a tawpah phei chuan ka kuta hliam awm chu theihnghilhin ka kuah ve ta nawk nawk mai a, a thisen chu ka kutah chuan a luang ngaih ngaih mai a hmuh a hreawm kher mai. Damdawiin lamah kan phur phei a, mahse, awmzia a awm tawhlo, kan thlen aṭang a darkar chanve a liam chuan kan ṭhianpa chu a taksa kan bulah awm mahse, a mah a awm tawhlo. Hrilhai takin a ruang chu kuangah khungin Ambulance ah kan hlang a, H.S.A hruaituten an thlahliam ta a. ka ṭhianpa pui roh chuan engvanga khatia intihhlum tum ta mai nge aw ! a ti a, chu chuan ngaihtuah a ti thui ta hle mai.

Chumi hnu thlahnih thum velah chuan nidanga hritlang pawh nei ngailo kha ka khua hi a sik deuh ser ser reng a, chumai bakah ka awmte nain nidang ka hriat ngaihloh natna mak deuh deuh hian ka na ta fo mai a, damdawi ka ei pawh chuan awmzia a awm tehchiamlo a , ka chauh phah zawk emaw tih mai turin ka chau tial tial ringawt mai a.

Ni a sa tha velvawl khawp mai, blood donation camp neih dawn vangin nuamsam vaklo leh phurlo fe chuan college lam ka pan a, Gate ah lutin Kan College campus ka lut a, Ka Ṭhiante chu anlo zi mup mup tawh a. a thenin anlo pe mek bawk a, kan hruaitute chu an buai map map hle mai, Hmar Students Association, Silchar Branch hminga thisen pe tur kan nih avangin hming ziak tawhte an melh kualvel a, chutihlai chuan keipawh chu ka va lut ve a. ka thianpa leh H.S.A Silchar Branch a Hruaitu ni bawk chuan “Pek ve I tum am?”(Pek ve i tum em?) min lo ti var a, rang mangkheng chuan “Pe ve ie, Pasal” (Pe ve e, Mipa) tiin ka chhang a, ka lehkha tur min pe in thisen pe thei tur an ennna hmun lamah chuan min nawrlut ve nghal a. H.S.A hi Hmar tamna ah chuan Mizoram a Y.M.A ai hian an thu a kal zawk a, pawl ang pawhin an en ngailo, thenkhat pheichuan Hmar Hnam a bet tlat ah an ngai ve tlat a. tlawmngaihna thil leh khawtlang thil reng reng chu he pawl, zirlai pawl hian Y.M.A ang hian a thawk mai thin. ka thian dangte pawh anlo awm teuh tawh a. kan han in en a kan nui thu hlawm a. kan pek theih zat tur kan inzawt a, ka thianpa pakhat B.sc (Maths) la chuan “kei chu ball aiah Nurse hnute min hmeh tir dawn chuan Rambo Polythene khat pawh ka pe thei ang!”a ti a, chu chu kan nuih pui ta reng a,Kan hming, kan Phone no leh class leh awmna te kan zia a, lehkha himin pe a, a pekna hmun torah kan lut ta a. kan han pe ta a, khawilama Khawilama Nurse Hnute, hriau lianpui leh Bengali vai pachal dum deuh chu kan hmachhawn run hlawm a, ka bul lawka pe ve B.com (Accountancy)zirlai chuan “Kolasib a ka pek lai kha chuan a nuam mawle, Nurse Nula hmeltha deuhin min chiu a, tunah hi chuan mipa anih vang nge ana bik riau in ka hria’ ati a ka veilam a mu ve Ka Thiannu Puii chuan “In lerh em mai, chutia hmeichhe chiu induh chuan keimah hian ka rawn chiu dawn che u mi?”ati a, kei lah pek chuan “Min han chiu la, ka chiu ve sawn mai ang che, ka awmhnuaiah I thaw hak mai tur ania” ka ti a, kan nui dar dar a, kan hriatloh hlanin thisen chu kan pe zo a, eitur tuihnai tak tak min han hlui kha chu nuam kan ti tlang ngei mai. Kan thu ber emaw tiin kan dil belh hlawm a, kan zinga hmeichhe awmchhun pawh a hlimin a phur phur ah atang a, nuam tak ani.

Kar hnih a liam a, ka thaw hi a hah deuh a, ka chau deuh ngawih ngawih a, thisen ka pek hma thlakhat vel atangin ka khua hi a sik ser ser reng a, damdawi ka ei lahin awmzia a awm chuang silo. Inrinni zan ani a, ka thianpa, H.S.A Silchar Branch a kan General Secretary ni bawk chuan min rawn phone a, ka nambar min rawn zawt a, “Ka nambar I hriat vang ani lawmni min rawn phone a, eng nambar nge ila duh cheu a?” Ka ti hû a, ani chuan “Thisen kan pek lai a card an pek che a Nambar inziak kha mawle?”ati a, “ë, e,” tih pah chuan ka han en a ka hrilh ta a, “Thiana, I thisen a thianghlimlo, Blood Bank a kawl tlak anilo.”a rawn ti ta mai a, mak ka ti hle mai. A awmzia ka hrethiamlo. Ka zawt a min hrilh duh bawk silo. “I Hriat tamloh a tha zawk” a ti tlat a hreawm ngei mai. Ka in ngaihtuah a engnge ni ang aw!”tiin ka ngaihtuah a, ka suangtuah thiamlo. A hnu ah chuan ka thianpa vêk chuan min rawn phone lehin ‘chhangthawp i ei nasa lutuk a, i thisen ah chhangthawp an hmu a!! ‘a ti a, kan va han nui nasa tehreng em. A tawpah chuan ‘tak tak chuan, blood bank lamin an rawn phone a, i va kal a ngai, engvanga ka nambar hi lo dah ve ngawt nge i nih a?’ a ti zui a, ka va kal ta a, ka rinloh deuh in min lo zilh a, min fuih bawk a, ka thisen thianghlimloh chungchang min rawn hrilh ta a, HIV Positive ka lo ni reng alo ni!. Ava na em! Ka kun ngaih a, engdang ngaihtuah zai ka rel theilo. “Engvang nge? Engngatinge? Engtinnge? “tih chu ka zawhna lian ber ani. Ka thiante tamtak ngaihzawng nei, nulat tlangvalna kawnga tlan a, zu leh ruihtheithil ti an tam tehreng nen engah nge kei kher? Tia inngaihtuahin ka inzawt a, ka mitmeng a ä ruai a, tih tur ber pawh ka hrelo. Ka thiante vei tur pawh in ka ruat ngailova , ka phal bawk hek lo. Ka thiante leh ka bula awmte tan pawh a ka ruat ngailoh chu ka chan ah a thleng ta si. Kha zan kha zan ka lo hman tawh zawng zawng ah chuan zan lungngaihthlak ber ani hial awm e. ka mangang lutuk chu ka thiannu Puii inah ka va kal tawp a, henu hi thian tih ah ka Bialnu anih zawk chu. Kawngka alo inkalh a, kawngka ka kik a,a rawn hawng a, “zan zanah engnge i rawn tih a” ati a, engmah swi tur ka hrelo ka kuah a, ka mittui a far zawih zawih a, “ka rilru a na”tih chiah ka sawi thei. Tha deuh chuanmin kuahluta, mutna min siam a, min mutttir ta a. Ka awmdan chu engkim ka hrilh a, a awihlo khawp mai a, ka fiam anih aring a. Engtintin emaw he zan lungngaihthlak hi kan hmangzo thei hram a. a tuk ani a , a rinloh em avangin Thisen Test leh turin kan kal ta a, nikhat hnu a ka thisen result a rawn chhuak a,. result ngaihven turin kan va kal leh a, HIV Positive ka nihzia min han hrilh nawn leh phei kha chu ka a lo chauhin ka hria. Awmngaihna ka hrelo, Puii kut chu ka hmer ka hmer ringawt mai ani. In kan thleng a zawhna min zawt ve tan ta. “ I lo va tenawm ve le, hetiang ang mihring hi maw ilo nih a ” min ti a, ka kaidan ka hriat bikloh thu leh Sex hman vanga kai ka nihloh thu ka hrilh pawh chuan a awih duhlo. Ka hrilhfiah ngial pawhin min ngaithla duhlo a, a in a ka awm pawh chu a phal tawhlo a, min nawrchhuak ta nghe nghe a. ka chhuak a, ka in luah lam chu panin ka kalhnak hnak a. mak ka tiin na ka ti a, ka thiante nun bawlhlawh ve tak tak an tam tehreng nen engah nge kei kher? Engahnge midangin an veiloh? Kohhran Thalai ah hruaitu ka ni si a, engtinnge min ngaih ang? Tih chu ka rilru ka put leh luahtu ber ani a. awm ngaihna ka hrelo, ka in ka luh hmel reng reng ka hrelo. Ka bing mup mup a, ka buai zo vek hi ani ber mai. Chaw pawh ka ei peihlo a, khumah ka bawp tlawp a, engmah ka ngaihtuah theilo, ka rilru ana tih mailo chu. kei chu keimah lo nita ila, ka nu, ka pa leh ka chhungten engtinnge min ngaih anga, engtinnge tak tuar ang maw?!
Kha zan kha ka damchhung a zan rei ber tum ani hial awm e. khumah ka let tawn sek a, ka muhil dawn a, ka han mu riai riai a, mumang ka nei leh thin. Ka mumang ah chuan college ka kal a, ka thianten min lo deuhin min diriam khawp mai a, thenkhat in ka hriatphak tur siin “ a intihfel tehreng nen HIV maw?” tiin an in hrilhru sap sap a, thenkhat lahin “ Black Angel anih hi” min ti thul, ka hawina apiang mai chu hmuhsitna mitmeng vek ani. Hreawm ka ti lutuk chu ka harhchhuak ta hial a. a tukzing khua a rawn var a, ka lo hlauh ang leh ka mumanga ka lo hmuh ang ngei mai chuan, college ka kal a, rin aiin ka chanchin alo darh chak a, kan college ah chuan ‘Celeb’ hi ka ni ringawt. Ka hawina apiangah min nuih tet tet a, ka hawilohna atangin min deuh bawk a. ka thiantha nia ka lo ngaihte pawh kha ka tan hmusittu mai an changzo ta si. Chumai anilo,min hmangaihtu nia ka lo ngaih Puii pawh chuan min tan ahnekin min ten tawh zawk a, ka thiam vet ho mai, a chanah ka inchan a ka tive tho mai thei ani. Rinawmtak a awmin fawh khat pawh kan la infawplo a, inneih hial kan tum tawh laia “Nawhchizuarte hri” ka han vei mai chu atan chuan ten lo chi ka ni tlatlo.
Ni aral a, hun a liam a, ka nun hman a hreawmin a mal tial tial a, keipawh chu ka chau tial tial a, H.S.A a ka nihna zawng zawng min hlihsak a, Kohhran Thalai a ka nihna zawng zawng hlihsak ka ni bawk a. ka tan leiah chan a awm tawhlo. Ka nu leh pa ka hrilh ngam silo. Ka nun beidawng chuan belh tur dik Lal Isua bel lovin ka suangtuahna ka bel a, midang kawmlovin keimah ka inkawm a, Intihhlum mai te ka rilru ah a awm thin. Mahse, dawihzep riau a hriatna ka neih vangin ka ti lo thei hram thin. Ka chhungte hriat ka hlauh tehreng nen fecebook lam a ka chanchin thalo tak tak an sawi thin chu ka nau in lo hmu niin ka nau chuan ka nu a hrilh a, ka nu in ka Pa. tichuan, phone call ka dawng a, khazan zet kha chu ava han hreawm tehreng em. Ka nu in “Bawiha, dawt ani ti raw?!” ati a, atak ni atan a phal mawlhlo. Keiin atak anihzia ka hrilh si. Tette atanga duattaka min chawiliantu a han tap zawih zawih mai chu ngaihthlak a hreawm kher mai. Ka Pa in phone a la a “Kan rawngbawlna min chhawmnun pui theilo anih pawhin min timualpho zawng chuan awm suh’ ka ti thin ani lovem ni?” a ti a, “Ti thin e” tih bakin ka chhang theilo. “anih tuna I awmdan hian kan rawngbawlna chhawmnungin min chawimawi meuh em?” a ti a, a la duhtawk lo. “Engtia kai reng reng nge inih a? ngaihzawng pawh ngaihsaklo tur khan ka chah fo che ani lawmni? Rawn haw phawt la I chungthu kan rel ang” a ti mauh mai. Ka kai tan dan ka hriat bikloh thu leh khawhloh vanga kai ka nihlohzia ka hrilh pawh chuan a ring theilo. Ani pawh chu a aw a thawp ve sat tawh a, inbiak rein awmzia a awmlo tih hria in Phone chu ka dah ta zawk a.
Nikhat chu intihhlum tumin hman a kan thianpa car chesual a thi ta inah chuan hrui nen ka lut a, a la reiloh vang nge an hlauh vang pawh ka hrelo an la luahlo reng a, tihfai lah an tifai heklo. ka hrui ken  ka suih a, ka nghawng ah ka valh tawh tih ah chuan chhuar ah thil rirek ka hria a, ka va en a, sazu hian lehkhabu hi alo she neuh neuh a, ka engti nge khami ni ber kher khan kha lehkha kha ka chhiar chak tlat a. ka han chhiar ta a, cheiraw! Ka fiah ta uar uar mai. Kan thianpa car accident a thi kha accident emaw a bialnu nen an intih thinrim vang a chesual emaw kan lo tih kha alo ni awzawnglo mai a, HIV Positive alo nih vang zawk chu niin.
Tihian a lo inziak a,
“Bawihte, duhlai, He thuziak hi I chhiar hun chuan he I hmangaih kumtluan runlumpui atan a I lo thlan leh sakruang puan-ang chullo tura I duh hi sakruang rial ang daiin Piallei thuahriat hnuaia zalh turin ka chhingmit, chimlote a thlir thintu che hi alo chhing tawh anga. Lengdang zawngin min hmuhsit lai pawhin min kuanghuah tlat avang khan lawmthu ka hrilh che a, mahse, he ka nun hreawm min tawmpui tur hi chuan I pamhmai lua ani. I bula ka awmlaia inthlahrung leh ti deka ka awmna chhan chu tunah chuan I hrethiam taw hang chu tiraw, he ka natna, thalai tamtak nawmchenna tenawm chen vanga thihna ruama hruiiluttuhi ka thiantha ber ani tawh si.
Tihian sawi tawh mai ila, kei I hmangaih hi HIV Positive mai ka ni. Mi tamtak chuan ka thih hnuah nangmah nena inhauh emaw accident vanga thi ah min ngai mai thei. Mahse, anilo, kha kan inhau kha ka ruahmanna zawk ani. I rilru ah cham renglo ila, ka thihna hian I rilru tina lo se ka tih vang zawk ani. In room a ka rawn riah zan a I bula ka mut duhlohna chhan pawh kha I hre tawh mai ang chu. Ka hmangaih che a, I thianghlimna tih bawrhban a ka natna tenawm hi i kai ve ka duhloh vang ani.
He natna hi ka duh vanga kai ka nilo a, mahse, ka thil tihsual vang a kai ka ni…
Pialral ah thih leh natna awm tawhlohna ah ka lo nghak nang che…

Tichuan, he thu ka chhiar aṭang hian kan ṭhianpa kha chesual anilo a, mahni intihhlum tum ngei ani tih kan hrechhuak a, a thih hma a kan va hmu hman a, kan bawihsawm pawh kha ka rilru tak chuan pawi ka ti letling zawk a, lo bawisawm lo tawp ila ṭha tur ania. chu Pa chu keiin Kut a pem mai pawh nilovin hliam nei chungin ka bawihsawm a, ka kutah a thisen a luang a, kha mi atang khan HIV hrik chu ka taksa ah a lo lut ve chu niin. Aw! Ka va han vanduai tak em! tihbak sawitheih ka nei tawhlo. Amah nge ka khawngaih dawn a, keimah pawh ka hre chang tawhlo. Chu lehkha chu ka tham ngawih ngawih ringawt mai a, reifang chutia ka awmhnu chuan ka harh thut a, ka tlan a, a bialnu bulah ka pe ta a, ani pawh chu a han chhiarzo chu a tap a a bianga mittui luang zawih zawih chung chuan “ hetiang em hian ani maw min lo hmangaih a” ati a, “hei, enteh, kan thianpa in i natna a kai asin!” “ Thianpa, tihpalh aw, min ngaidam rawh, ka lo hmuhsitna che ah khan” a ti leh a, a tawng abuai nuaih a, a khawng ta ringawt mai. Kei chauh pawh ka in buaipui zolo a, natna min kaitu bialnu ka han buaipui leh ani a, ka thin hi a rim lek lek mai. Ka thiante ka pun a, an rawn kal sap sap a, min hmu sakhi zo tawh a, ka tihnat emaw tia min khawih tum tawk anlo awm bawk nen, an buaipui laih laih lai chuan kei chu ka inthiar fihlim ta daih a.
A tuk zing ani a, mak deuh maiin ka thiante an rawn kal teuh mai a, Puii pawh a rawn kal a, mittui parawl kuau chuan ngaihdam min dil a , ka ngaidam lo theilo, kan thiannu khan thil awmzia lo hrilhin ka tihsual vang emaw ka suahsual vanga HIV kai ka nihlohzia a lo hrilh a, tin, ruang kan buaipui lai a tel ve kan thianpa khan khami ni khan ka kuta hliam awm kha alo hmu ve bawk a, HIV Positive ka nihdan an han hriat chuan min chhuang letling zawk a, kan hlim leh tawh khawp mai. Ka thian, hmana min zahpui tute pawh khan min khawngaih tawh zawk a, sik pawh duhlo leh an lam ka hawi zawng pawh a min en tha duhlo te pawh khan thataka bia in min kawm a. an mahni vangin beiseina ka neih phah a, ka nun a riltamna leh beidawnna ti reh turin pan tur diktak Lal Isua ka pan a, ka thiante zarah chhandam ka nihzia inhria in Pathian tan ka nun ka hlan thar a, ka nun hi keima tan mai nilovin midang tan a malsawmna ni turin ka inhlan ta zawk a. Nun khawhar leh diriam ka nihna te avanga rilru maksak tak tak ka put thin chu hre rengin nun beidawng leh tanpui ngai, a bikin keimah anga HIV avanga endawng leh thinhrikna tawkte puih chu ka tum ruh fan a.
November Thla ani a, khua pawh a vawt tawh a, Tunhma angin ka nun pawh a zia awm leh tawh a, Beidawnna ata chhuak ka nih avangin an nun hreawm dan tur ka hriatpui a, thinhrik leh endawng hreawmzia hria in chutiang lamah chuan hma ka la tan ta a. ka chhungten ka chanchin diktak an hriatin min khawngaih a, thu tha tak tak min rawn thawn reng a, tawngtaina a ka hming lam an banglo. Ka thiante pawhin thinhrik leh endawng vanga an thianpa in ka nun ka chan tep zia leh mahni tawk pawhin he natna hi beidawnnna thlentu anihzia Kan thianpa atanga hria in HIV veite tan a hma lain min tawiawma, Kan theih ang tawka hma lain Banner tar atanga tanin an khuarbuk a pan thlengin kan ti a. kan tih ngailoh HIV veite tan hma kan la a, a kai theih dan leh a invent dan te, “ CONDOM HMAN AI CHUAN TIH LOH A HIM ZAWK ZIA” te kan hrilhfiah in awareness kan nei ta zawk a. A tuar ve ka nih vang nge ni midang sawi ai chuan ka thusawi chu an zawm zawk a, tin, an hreawmna chu ka hriatthiam pui avangin an tan thian thatak ka ni ta zawk a. Tichuan, Beidawnna ruam ata Beidawngte Thian ah ka inchan ta zawk a.

25 January 2014 |

2 comments: